Poprawna forma to „nie wiadomo” — zawsze pisana osobno. Zapis „niewiadomo” jest błędem ortograficznym, ponieważ „wiadomo” ma znaczenie czasownikowe, a partykułę „nie” przed takimi wyrazami zapisujemy rozdzielnie (reguła 46.2 WSO PWN). Łącznie piszemy wyłącznie rzeczownik „niewiadoma” i przymiotnik „niewiadomy”.
„Nie wiadomo” czy „niewiadomo” — jak się pisze?
„Nie wiadomo” zapisujemy osobno w każdej sytuacji: w wypracowaniu, w mailu do szefa i w SMS-ie pisanym w biegu. „Wiadomo” pełni w zdaniu funkcję czasownika, a partykułę „nie” przed takimi wyrazami stawiamy rozdzielnie. Łączna pisownia dotyczy tylko innych części mowy: rzeczownika „niewiadoma” i przymiotnika „niewiadomy”.
Uwaga na jeszcze jedną pułapkę. Zapisy „nie wjadomo” i „niewjadomo” to już podwójny błąd, bo w „wiadomo” nie ma żadnego „j”. Wymowa bywa zdradliwa, pisownia pozostaje jedna.
| POPRAWNIE | BŁĘDNIE | Dlaczego |
|---|---|---|
| nie wiadomo | „wiadomo” ma znaczenie czasownikowe — „nie” osobno | |
| nie wiadomo, czy zdążymy | partykuła + predykatyw, zawsze rozdzielnie | |
| nie wiadomo kiedy | nawet w utartym wyrażeniu pisownia rozdzielna | |
| równanie z jedną niewiadomą | rzeczownik „niewiadoma” — łącznie | |
| z niewiadomych przyczyn | przymiotnik „niewiadomy” — łącznie |
Dlaczego „nie wiadomo” piszemy osobno? Reguła WSO PWN
„Wiadomo” należy do tzw. czasowników niewłaściwych (predykatywów) — wyrazów, które pełnią funkcję orzeczenia, choć się nie odmieniają. Reguła 46.2 [171] Wielkiego słownika ortograficznego PWN nakazuje pisać „nie” rozdzielnie przed wyrazami o znaczeniu czasownikowym: brak, można, potrzeba, trzeba, warto, wiadomo, wolno.
W praktyce wystarczy prosty test: zamień „wiadomo” na osobową formę czasownika. Skoro piszemy „nie wie” i „nie wiedziano”, to samo dotyczy „nie wiadomo”. Predykatyw robi w zdaniu dokładnie to, co czasownik (por. reguła 46.1 [170]).
Kiedy „niewiadoma” piszemy razem? Wyjątek nie tylko matematyczny
Łącznie zapisujemy rzeczownik „niewiadoma”, czyli wielkość szukaną w równaniu (a przenośnie: rzecz niepewną), oraz przymiotnik „niewiadomy” w znaczeniu „nieznany”. W tych wyrazach „nie-” jest częścią słowa, a nie osobną partykułą przeczącą, dlatego reguła o pisowni rozdzielnej ich nie obejmuje. Stąd „równanie z jedną niewiadomą”, dobrze znane z lekcji matematyki.
| Forma | Część mowy | Pisownia | Przykład |
|---|---|---|---|
| nie wiadomo | predykatyw (czasownik niewłaściwy) | osobno | Nie wiadomo, czy jutro będzie padać. |
| niewiadoma | rzeczownik | łącznie | To równanie ma dwie niewiadome. |
| niewiadomy | przymiotnik | łącznie | Odjechał w niewiadomym kierunku. |
Odmiana rzeczownika „niewiadoma”
„Niewiadoma” odmienia się jak przymiotnik rodzaju żeńskiego — stąd formy „niewiadomej” i „niewiadomą”, które również piszemy łącznie.
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik (kto? co?) | niewiadoma | niewiadome |
| Dopełniacz (kogo? czego?) | niewiadomej | niewiadomych |
| Celownik (komu? czemu?) | niewiadomej | niewiadomym |
| Biernik (kogo? co?) | niewiadomą | niewiadome |
| Narzędnik (z kim? z czym?) | niewiadomą | niewiadomymi |
| Miejscownik (o kim? o czym?) | niewiadomej | niewiadomych |
| Wołacz | niewiadoma | niewiadome |
Przykłady zdań: „nie wiadomo” i „niewiadoma”
W codziennych tekstach, czyli SMS-ach, mailach i wiadomościach służbowych, niemal zawsze potrzebujesz rozdzielnej formy „nie wiadomo”. Poniżej osiem zdań z predykatywem i dwa z wyrazami pisanymi łącznie. Różnicę między partykułą a częścią wyrazu łatwiej zobaczyć w praktyce niż wyczytać z samej definicji.
- Nie wiadomo, o której dziś skończę — dam Ci znać SMS-em.
- Jeszcze nie wiadomo, czy szef zatwierdzi urlopy na sierpień.
- Nie wiadomo, kto odpowiada za ten projekt, więc piszę do obu działów.
- Do ostatniej chwili nie wiadomo było, czy pociąg w ogóle przyjedzie.
- Nigdy nie wiadomo, kiedy przyda się zapasowa ładowarka w plecaku.
- Z Twojego maila nie wiadomo, do kiedy mamy odesłać podpisaną umowę.
- Aplikacja nie wiadomo czemu wylogowała mnie zaraz po aktualizacji.
- Na razie nie wiadomo, ile potrwa rekrutacja na to stanowisko.
- Rozwiąż równanie z jedną niewiadomą: 2x + 4 = 10. (rzeczownik — łącznie)
- Kurier zawrócił z niewiadomych przyczyn i paczka wróciła do sortowni. (przymiotnik — łącznie)
Co znaczy „nie wiadomo”? Synonimy
„Nie wiadomo” znaczy tyle co „brak informacji” albo „nie da się ustalić”. Konstrukcja jest bezosobowa, więc nie wskazuje, kto czegoś nie wie — po prostu nikt tego nie wie. W zależności od kontekstu zastąpisz ją słowami: podobno, ponoć, rzekomo, zdaje się, chyba, może. Każdy z tych wyrazów lekko przesuwa jednak sens wypowiedzi.
Porównaj: „nie wiadomo, czy koncert się odbędzie” to czysty brak danych. „Podobno koncert się odbędzie” opiera się już na zasłyszanej pogłosce. A „koncert chyba się odbędzie” dorzuca osobiste przypuszczenie. Przy zamianie sprawdź więc, czy nowe słowo nie mówi więcej, niż faktycznie wiesz.
Podobne pary: nie warto, nie trzeba, nie można
Rozdzielna pisownia obowiązuje w całej grupie wyrazów o znaczeniu czasownikowym: nie warto, nie trzeba, nie można, nie wolno, nie brak, nie potrzeba. Jeśli zapamiętasz, że zachowują się one w zdaniu jak czasowniki, przestaniesz się wahać przy każdym z tych połączeń. Bo reguła jest jedna i ta sama.
Pisownia rozdzielna bywa mylona z innymi klasykami dyktand. Sprawdź pokrewne poradniki: od razu czy odrazu, w ogóle czy wogóle oraz ode mnie czy odemnie.
Najczęstsze pytania
Jak się pisze: „niewiadomo” czy „nie wiadomo”?
Poprawnie wyłącznie „nie wiadomo” — osobno. „Wiadomo” ma znaczenie czasownikowe, a partykułę „nie” przed takimi wyrazami piszemy rozdzielnie, zgodnie z regułą 46.2 WSO PWN. Zapis „niewiadomo” to błąd ortograficzny niezależnie od kontekstu — nie usprawiedliwia go ani pośpiech przy pisaniu SMS-a, ani styl potoczny.
Czy po „nie wiadomo” przed „czy” stawiamy przecinek?
Tak, gdy „czy” wprowadza zdanie podrzędne: „Nie wiadomo, czy zdążymy przed deszczem”. Przecinek wolno natomiast pominąć w krótkich, utartych połączeniach typu „nie wiadomo czemu”, „nie wiadomo kiedy”, „nie wiadomo skąd”, które funkcjonują jak jednolite wyrażenia — takie rozstrzygnięcie podaje Poradnia Językowa PWN.
Jak szybko zapamiętać pisownię „nie wiadomo”?
Podstaw formę osobową czasownika: skoro piszesz „nie wie” i „nie wiedziałem” osobno, to „nie wiadomo” również. „Wiadomo” działa w zdaniu jak orzeczenie, więc podlega tej samej zasadzie co czasowniki. Jeśli natomiast przed wyraz da się wstawić „ta” (ta niewiadoma), masz rzeczownik i piszesz łącznie.
Czy najnowsze zmiany w zasadach pisowni wpłynęły na „nie wiadomo”?
Nie. Pisownia partykuły „nie” z czasownikami i wyrazami o znaczeniu czasownikowym (jak „wiadomo”, „można”, „trzeba”) to jedna z najbardziej ugruntowanych reguł polskiej ortografii i nie jest przedmiotem bieżących korekt. „Nie wiadomo” nadal piszemy rozdzielnie, a rzeczownik „niewiadoma” i przymiotnik „niewiadomy” — łącznie, dokładnie tak samo jak dotychczas.
